Blog

Nowelizacja przepisów o odpowiedzialności karnej za łapówkarstwo urzędnicze

Ustawa z dnia 13 czerwca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw modyfikuje definicję „osoby pełniącej funkcję publiczną”. Doprecyzowując podmiot przestępstwa, wprost rozszerza zakres odpowiedzialności za czyny łapówkarstwa na osoby zarządzające spółkami handlowymi sektora publicznego. W związku z przegłosowaniem przez Sejm wszystkich poprawek do rzeczonej ustawy zgłoszonych przez Senat, w mediach dyskutowany jest w szczególności problem odpowiedzialności karnej za łapówkarstwo urzędnicze członków zarządu największych spółek państwowych, w których Skarb Państwa nie jest jednak większościowym akcjonariuszem (udziałowcem), przykładowo – PKN Orlen S.A. Eksperci twierdzą, że nie będą oni ponosić odpowiedzialności karnej na gruncie znowelizowanych przepisów, strona rządowa twierdzeniom tym zaprzecza. Nowy przepis art. 115 § 19 k.k. budzić może tym samym powszechną ciekawość.

Spis treści

Definicja „osoby pełniącej funkcję publiczną”

Tytułem wstępu warto wskazać, iż definicja „osoby pełniącej funkcję publiczną” nie od początku była zawarta w obowiązującym Kodeksie karnym. Dodany w 2003 r. przepis art. 115 § 19 k.k. przenosił na grunt ustawodawstwa wypracowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, iż osobą pełniącą funkcję publiczną jest nie tylko podmiot posiadający pewne władcze kompetencje w sferze publicznej, lecz również osoba dysponująca środkami publicznymi (niezależnie od zakresu jej władczych kompetencji).

Przepis ten stanowił mianowicie, iż osobą pełniącą funkcję publiczną jest także osoba zatrudniona w jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi, chyba że wykonuje wyłącznie czynności usługowe. Owo dysponowanie środkami publicznymi oznaczać miało także zarządzanie mieniem państwowym w ramach spółki prawa handlowego. Orzecznictwo odnosiło się w szczególności do przedsiębiorstwa państwowego oraz jednoosobowej spółki Skarbu Państwa. W tym zakresie odpowiedzialność karna za łapówkarstwo urzędnicze wchodziła w rachubę.

Mocą ustawy nowelizującej z dnia 13 czerwca 2019 r. członkowie zarządu spółek handlowych z udziałem Skarbu Państwa wprost zostali uznani za „osoby pełniące funkcję publiczną”. Zgodnie z art. 115 § 19 pkt 4 lit. b) k.k., status taki posiada „członek zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej, prezes, dyrektor lub jego zastępca, prokurent, główny księgowy lub skarbnik w spółce handlowej, w której udział Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub państwowej osoby prawnej przekracza łącznie albo w odniesieniu do każdego z tych podmiotów 50% kapitału zakładowego lub 50% liczby akcji”. Ustawodawca odrębnie odnosi się do osób zarządzających przedsiębiorstwem państwowym (art. 115 § 19 pkt 4 lit. a k.k.), spółdzielnią (art. 115 § 19 pkt 4 lit. c k.k.) oraz organizacją krajową (art. 115 § 19 pkt 4 lit. d k.k.). W tych przypadkach brak jest jednak dodatkowego kryterium ilości udziałów.

Odpowiedzialność karna za łapówkarstwo urzędnicze

Definicja „osoby pełniącej funkcję publiczną” ma bezpośredni wpływ na zakres odpowiedzialności karnej za łapówkarstwo urzędnicze. Zgodnie z art. 228 § 1 k.k., za czyn sprzedajności ponosi odpowiedzialność ten, kto – w związku z pełnieniem funkcji publicznej – przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę. Jak wynika z kolei z art. 229 § 1 k.k., przekupstwo urzędnicze oznacza udzielenie bądź obietnice udzielenia korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną.

Mając na względzie przytoczoną treść znowelizowanego art. 115 § 19 pkt 4 lit. b) k.k., dość oczywisty wydaje się wniosek, iż członkowie zarządu spółek handlowych z mniejszościowym udziałem Skarbu Państwa (nieprzekraczającym 50% kapitału zakładowego lub 50% liczby akcji), nie posiadają statusu „osoby pełniącej funkcję publiczną”. Niedopuszczalne wydają się także próby przypisania im takiego statusu na innej podstawie, przykładowo jako „osobom zatrudnionym w krajowej jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi” (nowy art. 115 § 19 pkt 3 lit. a k.k.). Byłaby to zakazana analogia na niekorzyść oskarżonego. Zgodzić należy się jednocześnie z ekspertami z Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego, iż przepisy art. 228 k.k. i art. 229 k.k. nie będą miały zastosowania do spółek osobowych z udziałem Skarbu Państwa. O tych znowelizowany art. 115 § 19 pkt 4 lit. b) k.k. w ogóle nie wspomina.

Zważywszy na okoliczność, że dotychczas członkowie zarządu spółek handlowych z mniejszościowym udziałem Skarbu Państwa mogli być uznani za „osoby pełniące funkcję publiczną”, słusznie mówi się o wyłączeniu odpowiedzialności karnej za łapówkarstwo urzędnicze wobec tych podmiotów. Ciekawe jest w tym kontekście stanowisko RPO, iż po nowelizacji art. 115 § 19 k.k. dotychczasowe skazania oparte na poglądzie, że osobą pełniącą funkcję publiczną jest także osoba zatrudniona w spółce handlowej z udziałem Skarbu Państwa, winny zostać uznane za zatarte z mocy prawa na podstawie art. 4 § 4 k.k. Pogląd ten jest niewątpliwie kontrowersyjny.

Uwagi końcowe

Jednym z głównych zarzutów stawianych nowej definicji „osoby pełniącej funkcję publiczną” jest niezasadne uprzywilejowanie podmiotów publicznych w stosunku do podmiotów prywatnych występujących w obrocie gospodarczym. Pogląd ten uznać należy za słuszny, z tym zastrzeżeniem że takie uprzywilejowanie wynikało już obecnie z orzecznictwa Sądu Najwyższego. Ustawa nowelizująca z dnia 13 czerwca 2019 r. sankcjonuje niestety ten stan rzeczy. W zakresie, w jakim spod zakresu odpowiedzialności karnej za łapówkarstwo urzędnicze wyłącza zachowania osób zarządzających spółkami, w których udział Skarbu Państwa nie przekracza 50%, wprowadza dodatkowo rozwiązania nieracjonalne z punktu widzenia polityki kryminalnej. Osoby te będą mogły co prawda ponosić odpowiedzialność karną za tzw. łapówkarstwo menedżerskie (art. 296a k.k.). Odpowiedzialność ta warunkowana jest jednak dodatkowymi przesłankami, nadto zaś – znacznie łagodniejsza.

Gdyby mieli Państwo dodatkowe pytania – zapraszam na spotkanie w Kancelarii Adwokackiej w Krakowie lub Katowicach.

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Adwokat dr Aleksandra Rychlewska-Hotel

Adwokat sprawy karne
dr Aleksandra Rychlewska-Hotel

Każdą sprawą zajmuje się osobiście. Przywiązując dużą wagę do szczegółów, zawsze dążę do maksymalnego zabezpieczenia interesów Klienta.

Kategorie
Najcześciej czytane
Bezpieczeństwo prawnokarne
Jak mogę Państwu pomóc?
Zakres pomocy prawnej różnić się będzie w zależności od Państwa roli w postępowaniu karnym: osoba oskarżona bądź pokrzywdzona. Odrębna oferta kierowana jest także do jednostek organizacyjnych, gdzie pomoc prawna ma zasadniczo charakter pozaprocesowy.
sprawy karne - osoba pokrzywdzona

Pokrzywdzony

sprawy karne - jednostka organizacyjna

Jednostka organizacyjna

Kontakt
Podane przez Państwa dane osobowe przetwarzane będą w celu i w zakresie niezbędnym do udzielenia odpowiedzi na przesłane zapytanie na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f RODO. Więcej informacji na temat przetwarzania Państwa danych osobowych zawarto w Polityce prywatności.