Blog

Przestępstwo prowadzenia działalności bankowej bez zezwolenia (art. 171 prawa bankowego)

Działalność bankowa należy do działalności reglamentowanych. Oznacza to, że państwo wprowadza szczególne warunki, które należy wypełnić aby móc ją prowadzić. Potwierdzeniem ich spełnienia jest otrzymanie stosownego zezwolenia, tzw. licencji bankowej. Głównym oskarżonym w sprawie Amber Gold – oprócz oszustwa – zarzucono także przestępstwo prowadzenia działalności bankowej bez zezwolenia. Poniższy wpis ma za zadanie przybliżyć tematykę tego, czym w istocie jest prowadzenie działalności bankowej bez zezwolenia.

Spis treści

Działalność polegająca na gromadzeniu środków pieniężnych

Zgodne z art. 171 prawa bankowego, odpowiedzialności karnej podlega osoba prowadząca bez zezwolenia działalność polegającą na gromadzeniu środków pieniężnych innych osób w celu udzielania kredytów, pożyczek pieniężnych lub obciążania ryzykiem tych środków w innych sposób. Działania sprawcy muszą mieć zatem charakter zorganizowany i nakierowany na powtarzalność podejmowanych działań. O zorganizowaniu działalności będzie można mówić przykładowo wówczas, gdy posiada ona określone reguły funkcjonowania, ma wewnętrzną strukturę i jest oparta na powtarzalnym schemacie. Znamiona opisywanego przestępstwa nie będą spełnione wówczas, gdy sprawca podjął działania prowadzące do jednorazowego zebrania środków pieniężnych – nawet wówczas jeżeli miało to miejsce od kilku osób, np. podczas większego spotkania.

W doktrynie istnieje spór co do tego czy omawiane przestępstwo ma charakter powszechny czy indywidualny. Problem zasadza się na tym, czy przedmiotowa działalność jest tylko działalnością gospodarczą czy też jakąkolwiek działalnością. Zauważyć przy tym trzeba, że przepis ustawy nie wprowadza dodatkowego znamienia „działalności gospodarczej”. W rachubę wchodziłabym tu zatem każda działalność – również ta, która nie jest nastawiona na zysk.

Należy także zaznaczyć, że omawiane przestępstwo jest typem formalnym (abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo dobra prawnego). Oznacza to, że do jego popełnienia nie jest konieczne wystąpienie skutku w postaci rzeczywistego przesunięcia środków pieniężnych od podmiotu powierzającego do podmiotu gromadzącego te środki. (Inaczej niż w przypadku oszustwa – zob. wpis Oszustwo jako czyn karalny – art. 286 k.k.) Wystarczające jest tutaj samo podjęcie działalności nakierowanej na gromadzie środków pieniężnych – bez względu na to, czy sprawcy rzeczywiście uda się je zgromadzić.

Inną kwestią jest natomiast to, że zakres penalizacji art. 171 prawa bankowego obejmuje wyłącznie przypadki przyjmowania przez sprawcę środków pieniężnych pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym, czyli tzw. działalność bankowa. Pomimo, że ustawodawca nie zastosował takiego zawężenia wprost, tak z uwagi na podstawowe dobro prawne chronione wskazanym przepisem (wiarygodność banków jako instytucji zaufania publicznego) takie zawężenie zakresu kryminalizacji jest nieodzowne. Gromadzenia środków pieniężnych musi się tym samym odbywać pod tytułem zwrotnym. Jeśli strony nie planują, że środki te wrócą do podmiotu powierzającego, nie można mówić o ich gromadzeniu w rozumieniu art. 171 prawa bankowego. Zastrzec przy tym trzeba, że w praktyce środki pieniężne są najczęściej powierzane podmiotowi je gromadzącym w celu otrzymania ich z powrotem – powiększonych dodatkowo o uzgodnione wynagrodzenie (zazwyczaj określony procent).

Udzielanie kredytów (pożyczek) lub obciążanie środków pieniężnych ryzykiem w inny sposób

Umowa kredytu została zdefiniowana w art. 69 prawa bankowego. Jest to umowa, na mocy której bank zobowiązuje się do oddania do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel. Kredytobiorca jest z kolei zobowiązany do korzystania z udzielonych środków pieniężnych na określonych w umowie warunkach, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach oraz do zapłaty prowizji za udzielenie kredytu. Regulacją umowy pożyczki zajmuje się z kolei art. 720 i n. kodeksu cywilnego. Zgodnie z powołanym przepisem, przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Stwierdzenie, że sprawca udzielił kredytu lub pożyczki raczej nie będzie nigdy nastręczać szczególnych trudności – ustalając rzeczywisty cel umowy (jakkolwiek nie byłaby ona nazwana) dosyć łatwo można określić, czy nosi ona znamiona kredytu lub pożyczki. Sformułowanie „obciążanie ryzykiem w inny sposób” obejmuje już jednak rozmaite przypadki inwestowania zgromadzonych środków pieniężnych, których in abstracto nie sposób wyliczyć (ze szkodą niestety dla zasady określoności prawa karnego!)… Jako przykłady takiego obciążania ryzykiem można wymienić nabywanie obligacji, akcji czy jednostek funduszy inwestycyjnych. Działanie to może również przybrać nielegalny charakter, np. hazard.

Przestępstwo prowadzenia działalności bankowej bez zezwolenia: podsumowanie

Ustawodawca stara się chronić społeczeństwo przed działalnością podmiotów, które prowadzą działalność bankową, nie dysponując odpowiednim zezwoleniem władzy państwowej. Idzie to w parze z ochroną wiarygodności banków i pośrednio także osób korzystających z ich usług – istnieje bowiem ryzyko utraty przez nich posiadanych środków pieniężnych na skutek powierzenia ich podmiotowi nielicencjonowanemu. Należy jednak pamiętać, że z uwagi na bardzo niedookreślone znamiona art. 171 prawa bankowe ocena, czy dane zachowanie wyczerpywało jego znamiona, nie należy do prostych. Nie każdy przypadek, który prima facie kwalifikuje się jako prowadzenie działalności bankowej bez zezwolenia, rzeczywiście jest czynem karalnym.

Jeżeli potrzebowaliby Państwo pomocy prawnej w opisanym zakresie, zapraszam na spotkanie w Kancelarii Adwokackiej w Krakowie lub Katowicach.

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Adwokat dr Aleksandra Rychlewska-Hotel

Adwokat sprawy karne
dr Aleksandra Rychlewska-Hotel

Każdą sprawą zajmuje się osobiście. Przywiązując dużą wagę do szczegółów, zawsze dążę do maksymalnego zabezpieczenia interesów Klienta.

Kategorie
Najcześciej czytane
Bezpieczeństwo prawnokarne
Jak mogę Państwu pomóc?
Zakres pomocy prawnej różnić się będzie w zależności od Państwa roli w postępowaniu karnym: osoba oskarżona bądź pokrzywdzona. Odrębna oferta kierowana jest także do jednostek organizacyjnych, gdzie pomoc prawna ma zasadniczo charakter pozaprocesowy.
sprawy karne - osoba pokrzywdzona

Pokrzywdzony

sprawy karne - jednostka organizacyjna

Jednostka organizacyjna

Kontakt
Podane przez Państwa dane osobowe przetwarzane będą w celu i w zakresie niezbędnym do udzielenia odpowiedzi na przesłane zapytanie na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f RODO. Więcej informacji na temat przetwarzania Państwa danych osobowych zawarto w Polityce prywatności.