Blog

Odpowiedzialność karna za wypadek drogowy

Pomimo zmniejszonego ruchu na drogach w związku z pandemią koronawirusa, Policja informuje o utrzymującym się poziomie wypadków. Główny powód jest niezmienny: nadmierna prędkość. Naruszenie zasad ruchu drogowego nieodłącznie wiąże się z odpowiedzialnością. Odpowiedzialność cywilna to jedna rzecz. Odpowiedzialność karna za wypadek drogowy to rzecz druga, co do zasady bardziej dotkliwa.

Spis treści

W niniejszym wpisie chciałabym przybliżyć ogólne zasady odpowiedzialności za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. W następnym wpisie (Katastrofa komunikacyjna vs. wypadek drogowy) omawiam konkretne “formy” karalnych incydentów komunikacyjnych.

Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji

Odpowiedzialność karna za wypadek drogowy uregulowana jest zasadniczo w samym Kodeksie karnym. Zasadniczą podstawą odpowiedzialności będzie art. 177 k.k., statuujący przestępstwo spowodowanie wypadku komunikacyjnego, w który inna osoba poniosła śmieć bądź ciężki lub średni uszczerbek na zdrowiu. Jeżeli zachowanie sprawcy doprowadza jednak do wypadku, zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach, mówić już należy o katastrofie w komunikacji. Odrębnie uregulowana przy tym została podstaw odpowiedzialności za spowodowanie katastrofy (art. 173 k.k.), a odrębnie odpowiedzialność za sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy (art. 174 k.k.).  

Co istotne, jeśli naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym będzie przyczyną wypadku drogowego, w którym inna osoba poniesienie śmierć lub uszczerbek na zdrowiu, odpowiedzialność sprawcy powinna być analizowana z perspektywy przestępstw przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji kwalifikowanych przez następstwo w postaci śmierci bądź uszczerbku na zdrowiu (art. 173 § 3 lub 4 k.k.). Specyfika naruszonych reguł ostrożności, ukierunkowanych na zachowanie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, przesądza, że przepisy statuujące przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu (rozdział XIX Kodeksu karnego) albo zniszczenia lub uszkodzenia mienia (art. 288 § 1 k.k.) nie będą wchodziły w rachubę. Wyjątkiem będzie przy tym sytuacji, gdy sprawca wypadku działał umyślnie w celu pozbawienia życia danej osoby bądź zniszczenia mienia. Sytuacje te należeć będą jednak do rzadkości.

Wypadek w ruchu lądowym

Zaznaczyć jednocześnie trzeba, że odpowiedzialność karna za wypadek drogowy obejmuje de facto incydenty w całym ruchu lądowym. Pojęcie „ruchu lądowego” nie ogranicza się tymczasem tylko do dróg publicznych. Obejmuje ono ruch w miejscach dostępnych dla powszechnego użytku, w tym przykładowo strefę zamieszkania. Z drugiej strony, zakresem kryminalizacji nie będę objęte incydenty w tych miejscach, gdzie nie odbywa się ruch ogólnodostępny, a ogranicza się od do wąskiego grona osób (np. na prywatnym podwórku).

Co w sytuacji, gdy na skutek naruszenia powszechnych zasad bezpieczeństwa w komunikacji na terenie, w których nie odbywa się ruch ogólnodostępny, doszło do śmiertelnego wypadku? Kwestia ta nie jest jednoznaczna. Osobiście jestem zdania, że z uwagi na naruszenie tych samych zasad bezpieczeństwa, które obowiązując w ruchu drogowym, ogólne przepisy dotyczące przestępstw przeciwko życiu lub zdrowiu  oraz zniszczenia lub uszkodzenia mienia (art. 288 § 1 k.k.) nie będą znajdywać zastosowania. Choć zakres kryminalizacji nie rozciągałby się na tego typu incydenty, to w dalszym ciągu sprawca będzie ponosił odpowiedzialność cywilną za swoje zachowanie. 

Zasady bezpieczeństwa w komunikacji

W każdym przypadku, odpowiedzialność karna za wypadek drogowy uzależniona jest od naruszenia przez sprawcę zasady bezpieczeństwa ruchu. Naruszenie to musi jednocześnie pozostawać w związku przyczynowo-skutkowym z zaistniałym wypadkiem bądź katastrofą drogową. Samo naruszenie reguł ostrożności nie będzie bowiem wystarczające dla przypisania sprawcy odpowiedzialności karnej za skutek, o ile rezultatem tego naruszenia nie było istotne zwiększenie ryzyka wystąpienia skutku. Zadać należy sobie w szczególności pytanie, czy gdyby sprawca nie naruszył danej reguły (reguł), to skutek rzeczywiście by nie nastąpił.

Które naruszenia rodzić mogą odpowiedzialność karną za wypadek drogowy? Naruszenie każdej zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym może być relewantne. Dla przykładu wymienić w tym miejscu można następujące zasady: zasadę ostrożności (szczególnej ostrożności), zasadę ograniczonego zaufania, zasadę bezpiecznej prędkości, zasadę bezpiecznego odstępu, zasady zmiany kierunku jazdy i pasa ruchu, zasady wyprzedzania, wymijania i omijania, zasady cofania, zasady dotyczące sprawności technicznej pojazdu, czy wreszcie – zasadę trzeźwości.

Kogo dotyczy odpowiedzialność karna za wypadek drogowy?

Kto ponosi odpowiedzialność karną za wypadek drogowy? Krąg podmiotów nie jest zasadniczo ograniczona tylko do uczestników ruchu drogowego. Przestępstwa z art. 173 k.k., art. 174 k.k. czy art. 177 k.k. uznaje się za przestępstwa powszechne. Na co zwraca się uwagę w orzecznictwie sądowym, sprawcą wypadku komunikacyjnego może być nie tylko kierujący, lecz również osoba, która w jakikolwiek sposób zamanifestowała wolę, aby kierujący prowadził pojazd z naruszeniem zasad bezpieczeństwa w ruchu. Odpowiedzialność karna za wypadek drogowy opiera się tych przypadkach na konstrukcji tzw. sprawstwa rozszerzonego.

W praktyce sprawcami wypadku lub katastrofy w ruchu lądowych są zazwyczaj sami uczestnicy ruchu. Odpowiedzialność karną przypisać można jednak także osobom, które sprawują nadzór nad ruchem (np. dyspozytorom i dróżnikom), które wykonują roboty drogowe bądź które projektowały lub budowały drogi. Warunkiem jest tutaj to, aby wypadek pozostawał w związku przyczynowym z ich zachowaniem. Sam natomiast obowiązek dostosowania zachowania uczestników ruchu do konkretnych warunków na drodze nie będzie per se wyłączał odpowiedzialności tych osób.

Co grozi za wypadek drogowy?

Rozmiar konsekwencji prawnokarnych za spowodowanie wypadku drogowego zależeć będzie przede wszystkim od tego, czy mamy do czynienia ze „zwykłym” wypadkiem komunikacyjnych, gdzie negatywne skutki ograniczają się do paru osób, czy też z katastrofą komunikacyjną. W pierwszym przypadku sprawcy grozi kara pozbawienia wolności do lat 3, chyba że wskutek wypadku doszło do śmierci innej osoby albo ciężkiego uszczerbku na jej zdrowiu – wówczas sprawcy grozi kara więzienia od 6 miesięcy do lat 8.

W drugim przypadku, katastrofy komunikacyjnej, jeśli sprawca działałby umyślnie musiałby się liczyć z karą pozbawienia wolności od roku do lat 10, a w przypadku działania nieumyślnego – z karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Jeżeli następstwem katastrofy byłaby śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, zagrożenie karne wynosiłoby odpowiednio od 2 do 12 lat pozbawienia wolności przy umyślnym naruszeniu zasad ruchu drogowego oraz od 6 miesięcy do lat 8 pozbawienia wolności w przypadku działania nieumyślnego.

W przypadku zagrożenia karnego do 8 lat pozbawienia wolności sąd na ogólnych zasadach może sprawcy wymierzyć, w zastępstwie kary więzienia, grzywnę lub karę ograniczenia wolności. Wszystko zależy od indywidualnych okoliczności sprawy. Jakkolwiek negatywne następstwa wypadków drogowych co do zasady nie są objęte zamiarem sprawcy, tak w praktyce zdarzają się sytuację, gdy sądy decydują się jednak na karę izolacyjną.

Niezależnie od samej kary, odpowiedzialność karna za wypadek drogowy łączyć się będzie najczęściej z zakazem prowadzenia pojazdów na okres od roku do lat 15.

Pomoc adwokata w sprawach karnych

Spowodowanie wypadku komunikacyjnego, w których choćby jedna osoba odniosła obrażenia ciała, jest niezwykle obciążające. Pamiętać należy, że najczęściej są to zdarzenia nieumyślne. Niektóre przypadki mogą się wydawać oczywiste, niektóre jednak takie nie są. W zakresie, w jakim odpowiedzialność karna za wypadek drogowy uzależniona jest od wykazania związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem sprawcy a powstałym skutkiem, sprawa karna nie zawsze kończy się skazaniem. Zawsze warto się skonsultować z adwokatem, który doradzi, jaką najlepiej przyjąć linię obrony.

Jeżeli potrzebowaliby Państwo pomocy prawnej w opisanym zakresie, zapraszam na spotkanie w Kancelarii Adwokackiej w Krakowie. Obszar mojej działalności obejmuje nie tylko Kraków, lecz również Katowice, Częstochowę, Kielce, Tarnów czy Rzeszów. W razie potrzeby pomoc prawna może być przy tym świadczona na terenie całego kraju, a spotkanie może odbyć się w trybie zdalnym przy zachowaniu odpowiednich środków bezpieczeństwa.

dr Aleksandra Rychlewska-Hotel, adwokat

dr Aleksandra Rychlewska-Hotel, adwokat

Jestem adwokatem specjalizującym się w prawie karnym. Ukończyłam studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie uzyskałam również stopień doktora nauk prawnych z dziedziny prawa karnego. Jestem członkiem Izby Adwokackiej w Krakowie. Więcej o mnie...

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Adwokat dr Aleksandra Rychlewska-Hotel

dr Aleksandra Rychlewska-Hotel

Każdą sprawą zajmuje się osobiście. Przywiązując dużą wagę do szczegółów, zawsze dążę do maksymalnego zabezpieczenia interesów Klienta.

Kategorie
Najcześciej czytane
Bezpieczeństwo prawnokarne
Jak mogę Państwu pomóc?
Zakres pomocy prawnej różnić się będzie w zależności od Państwa roli w postępowaniu karnym: osoba oskarżona bądź pokrzywdzona. Odrębna oferta kierowana jest także do jednostek organizacyjnych, gdzie pomoc prawna ma zasadniczo charakter pozaprocesowy.
sprawy karne - osoba pokrzywdzona

Pokrzywdzony

sprawy karne - jednostka organizacyjna

Jednostka organizacyjna

Kontakt
Podane przez Państwa dane osobowe przetwarzane będą w celu i w zakresie niezbędnym do udzielenia odpowiedzi na przesłane zapytanie na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f RODO. Więcej informacji na temat przetwarzania Państwa danych osobowych zawarto w Polityce prywatności.