Blog

Oszustwo jako czyn karalny – art. 286 k.k.

Sprawa karna o oszustwo jest jedną z częściej spotykanych przeze mnie w praktyce adwokackiej. Sprawy te mają rzecz jasna różną postać. O karalnym oszustwie mówić niewątpliwie należy przy wyłudzeniu pieniędzy od osób fizycznych w ramach funduszy inwestycyjnych. Afera Amber Gold jest tutaj dobrym przykładem. Jako czyn z art. 286 k.k. kwalifikuje się jednak także posługiwanie się sfałszowanymi dowodami w postępowaniu sądowym w celu uzyskania korzystnego dla siebie wyroku. W kontekście tym odsyłam do wcześniejszego wpisu (Oszustwo sądowe w procesie cywilnym).    

Spis treści

Wychodząc niejako naprzeciw licznym wątpliwościom co do stawianego zarzutu oszustwa, poniżej omawiam zasadnicze znamiona tego przestępstwa. W kolejnych wpisach odnosić się będę do bardziej konkretnych stanów faktycznych.

Oszustwo – ustawowe znamiona

Zgodnie z art. 286 § 1 k.k. „Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8”.

Znamię podmiotu

Przestępstwo oszustwa może być popełnione przez każdą osobę zdatną do ponoszenia odpowiedzialności karnej. Ustawodawca nie widział potrzeby ograniczania zakresu kryminalizacji do wąskiego grona osób. Odpowiedzialność z art. 286 § 1 k.k. można zatem przypisać każdej osobie fizycznej, która ukończyła 17 rok życia. To, czy mamy do czynienia z przedsiębiorcą, czy konsumentem, jest zasadniczo bez znaczenia, podobnie jak okoliczność, że sprawca jest obcokrajowcem.  

Znamię czynności wykonawczej

Znamię czynności wykonawczej, czyli – mówiąc oględnie – zachowanie, które ustawodawca uznaje za karygodne. W przypadku oszustwa w rachubę wchodzi kilka alternatywnych zachowań, które prowadzą do skutku w postaci (niekorzystnego) rozporządzenia mieniem przez osobę pokrzywdzoną. Jest to kolejno wprowadzenie takiej osoby w błąd, wyzyskania błędu już istniejącego w jej świadomości bądź też jej niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Jak to rozumieć?

Wprowadzeniem w błąd jest mylne przedstawienie okoliczności, które pokrzywdzony uznaje za istotne dla podjęcia decyzji o rozporządzeniu mieniem. Przykładowo, sprawca przekonuje daną osobę, że przekazane przez nią pieniądze zostaną zainwestowane w dochodowy projekt, w rzeczywistości przeznacza on je jednak na własne cele prywatne. Wyzyskaniem błędu będzie natomiast sytuacja, kiedy pokrzywdzony sam zgłosił się do sprawcy, będąc zapewnionym o dochodowej inwestycji przez inną osobę, a ten go z błędu nie wyprowadził. W kontekście trzeciego wariantu zachowania warto pamiętać, iż niezdolnością do należytego pojmowania przedsiębranego działania może być również stan odrzucenia wywołany alkoholem lub narkotykami.

Niekorzystne rozporządzenie mieniem

Oszustwo jest przestępstwem skutkowym. Oznacza to, iż samo wprowadzenie w błąd nie rodzi odpowiedzialności za oszustwo (z zastrzeżeniem odpowiedzialności za usiłowanie oszustwa!). Koniecznym elementem jest tu zarazem wystąpienie skutku w postaci rozporządzenia mieniem pokrzywdzonego, które obiektywnie można uznać za niekorzystne.

Co istotne, osobą rozporządzającą mieniem nie musi być sam pokrzywdzony. Tożsamość musi zachodzić po stronie osoby rozporządzającej mieniem oraz wprowadzanej w błąd (odpowiednio – której błąd tudzież niezdolność do należytego pojmowania przedsiębranego działania jest wyzyskiwana). Dla przykładu, o dokonanym oszustwie mówić należy wtedy, gdy osobą wprowadzaną w błąd jest pełnomocnik przedsiębiorcy, który następnie rozporządzi jego mieniem. Chodzi bowiem o to, aby pomiędzy zachowaniem sprawcy, a rozporządzeniem mieniem zachodził związek przyczynowo-skutkowy.

Na co również warto od razu zwrócić uwagę – niekorzystnego rozporządzenia mieniem nie można utożsamiać z rzeczywistą szkodą w majątkowy pokrzywdzonego. Istotne jest niekorzystne ulokowanie składników majątkowych, z którym wiąże się ryzyko braku zwrotu wierzytelności. W szczególności, oszustwem będzie uzyskanie kredytu na podstawie sfałszowanych dokumentów – niezależnie od tego, że wszystkie raty zostały spłacone. Gdyby bank nie został wprowadzony w błąd, najpewniej nie zdecydowałby się udzielić kredytu. Rozporządzenie mieniem miało tym samym charakter niekorzystny.

Wyłudzenie na gruncie k.k.

O czym była już mowa na wstępie, stany faktyczne rodzące odpowiedzialność karną z art. 286 k.k. mogą być rozmaite. Niektóre są bardziej wyrafinowane, niektóre mniej. W kontekście tym odsyłam przykładowo do odrębnych wpisów: Fikcyjny leasing, czyli oszustwo oraz Odpowiedzialność karna pośredników finansowych za oszustwo.

W przypadku spraw bardziej skomplikowanych ustalenie, czy doszło do realizacji ustawowych znamion oszustwa, nastręczać może trudności. Błędy zdarzają się nawet organom ścigania. Nawet jeśli do sądu został już skierowany akt oskarżenia, warto skonsultować się z adwokatem.  

Jeżeli potrzebowaliby Państwo pomocy prawnej w opisanym zakresie, zapraszam na spotkanie w Kancelarii Adwokackiej w Krakowie lub Katowicach.

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Adwokat dr Aleksandra Rychlewska-Hotel

Adwokat sprawy karne
dr Aleksandra Rychlewska-Hotel

Każdą sprawą zajmuje się osobiście. Przywiązując dużą wagę do szczegółów, zawsze dążę do maksymalnego zabezpieczenia interesów Klienta.

Kategorie
Najcześciej czytane
Bezpieczeństwo prawnokarne
Jak mogę Państwu pomóc?
Zakres pomocy prawnej różnić się będzie w zależności od Państwa roli w postępowaniu karnym: osoba oskarżona bądź pokrzywdzona. Odrębna oferta kierowana jest także do jednostek organizacyjnych, gdzie pomoc prawna ma zasadniczo charakter pozaprocesowy.
sprawy karne - osoba pokrzywdzona

Pokrzywdzony

sprawy karne - jednostka organizacyjna

Jednostka organizacyjna

Kontakt
Podane przez Państwa dane osobowe przetwarzane będą w celu i w zakresie niezbędnym do udzielenia odpowiedzi na przesłane zapytanie na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f RODO. Więcej informacji na temat przetwarzania Państwa danych osobowych zawarto w Polityce prywatności.