Blog

Czy niewykupienie obligacji w terminie jest oszustwem?

Od czasu do czasu w mediach pojawiają się doniesienia, że obligacje danego emitenta nie zostały wykupione w terminie. Obligatariusze, co zrozumiałe, czują się wówczas oszukani. W niniejszym wpisie chciałabym odpowiedzieć na pytanie, czy niewykupienie obligacji w terminie przez emitenta stanowi oszustwo w sensie prawnym.

Spis treści

Czy brak wykupu obligacji jest oszustwem?

Odpowiedź na to pytanie jest złożona. Samo niewykupienie obligacji w terminie nie jest przestępstwem, a obligatariuszowi przysługują przede wszystkim cywilnoprawne środki ochrony prawnej. Emitent jest bowiem podmiotem obrotu gospodarczego i ponosi związane z tym ryzyka – podobnie jak obligatariusz. Jeżeli w ramach prowadzonej działalności emitent popadł w problemy finansowe (choćby z tego powodu, że nie zapłacił mu jego własny kontrahent), to druga strona może skierować powództwo do sądu. Nie jest to jednak wystarczająca podstawa, aby stawiać mu zarzuty prawnokarne. Obligacje tym bowiem różnią się od, przykładowo, lokat bankowych, że związane jest z nimi podwyższone ryzyko inwestycyjne, będące właśnie pochodną sytuacją gospodarczą emitenta.

Odmienna jest natomiast sytuacja wówczas, gdy już w momencie emisji obligacji emitent wiedział, że nie będzie w stanie ich spłacić lub, co więcej, zamierzał wyłudzić pieniądze, zakładając, że nie będzie ich zwracał. W tym przypadku mamy do czynienia z przestępstwem oszustwa. Karalnym oszustwem będzie również sytuacja, w której emitent nigdy nie zamierzał przeznaczyć pozyskanych środków pieniężnych na cel określony w warunkach emisji. Zapisany cel miał być jedynie wabikiem, mającym na celu skłonienie inwestorów do powierzenia środków pieniężnych emitentowi.

Kiedy dochodzi do oszustwa przy emisji obligacji?

Aby można było mówić o oszustwie podczas emisji obligacji, konieczne jest spełnienie wszystkich przesłanek warunkujących odpowiedzialność karną za oszustwo. W kontekście tym odsyłam do odrębnego wpisu: Oszustwo jako czyn karalny – art. 286 k.k.

Najczęstszym przypadkiem będzie oczywiście sytuacja, w której obligatariusze zostali wprowadzeni w błąd co do sytuacji finansowej emitenta bądź też co do celu, na który miały być spożytkowane środki pieniężne. Czynem karalnym jest zachowanie związane z samą emisją i świadomość popełnienia oszustwa w tym momencie. Jeśli emitent dopiero po emisji obligacji podjął decyzję (z jakiegokolwiek powodu) o tym, że nie zwróci środków swoim obligatariuszom, co do zasady nie będzie to oszustwo w myśl art. 286 k.k.

Czym różni się pomoc prawna obligatariuszom na gruncie prawa karnego i prawa cywilnego?

Można powiedzieć, że obligatariuszom przysługują dwie drogi prawne, aby odzyskać swoje pieniądze: cywilnoprawna i prawnokarna.

Droga cywilnoprawna dostępna jest w każdym przypadku, gdy emitent nie zrealizował swoich zobowiązań. Polega ona co do zasady na złożeniu pozwu do sądu. Taka czynność musi być czasami poprzedzona złożeniem żądania natychmiastowego wykupu obligacji. Ma to miejsce wtedy, gdy termin wykupu obligacji jeszcze nie upłynął, ale emitent pozostaje w opóźnieniu z wypłatą odsetek. Co istotne, aby móc żądać natychmiastowego wykupu obligacji, wystarczy opóźnienie trwające 3 dni. O ile samo postępowanie sądowe przebiega raczej sprawnie (istnieje możliwość skierowania sprawy do postępowania nakazowego), tak wiąże się ono z koniecznością uiszczenia opłaty sądowej. Nie jest to problem, gdy emitent pozostaje wypłacalny, ponieważ koszty te sąd zasądzi w orzeczeniu kończącym postępowanie. O tym jednak, czy egzekucja będzie skuteczna, będziemy się mogli przekonać dopiero po przeprowadzeniu postępowania sądowego.

Drugą możliwością jest podjęcie działań prowadzących do wszczęcia postępowania karnego. W tym wypadku konieczne jest jednak ustalenie, że doszło do popełnienia oszustwa przy emisji obligacji. Nie chodzi tu rzecz jasna o posiadanie jednoznacznych dowodów. Konieczne jest jednak wskazanie na fakty, które mogłyby uprawdopodobnić ewentualne przestępstwo. Zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa ma ten niewątpliwy walor, że nie jego złożenie nie podlega opłacie. Samo postępowanie karne może być jednak długotrwałe. Jeśli jednak sama spółka okaże się niewypłacalna, obowiązek naprawienia szkody będzie mógł zostać nałożony na osoby odpowiedzialne za jej działania. Często może to być jedynym sposobem na odzyskanie swoich pieniędzy. Nie bez znaczenia jest również to, że obawa przed konsekwencjami prawnokarnymi może skłonić kierownictwo emitenta do pokrycia należności z obligacji – naprawienie szkody jest bowiem jedną z podstawowych okoliczności łagodzących karę.

Każdą sytuację należy rzecz jasna poddać indywidualnej ocenie i dobrać adekwatne środki ochrony prawnej.

Gdzie obligatariusze mogą szukać pomocy prawnej?

Jeżeli doszło od popełnienia oszustwa przy emisji obligacji, obligatariusze mogą złożyć stosowne zawiadomienie na Policji lub w Prokuraturze. Pismo takie można przesłać pocztą. Jak powinno wyglądać zawiadomienie? Tutaj przedstawiam wzór: Jak złożyć zawiadomienie o możliwości popełniania przestępstwa?

O ile nie ma formalnego obowiązku zastępstwa pokrzywdzonego przez profesjonalnego pełnomocnika, tak z pewnością jest to zalecane. Adwokat będzie w stanie odpowiednio zredagować pismo i wskazać na wszystkie okoliczności, wymagające zbadania przez organy ścigania. Będzie on mógł również poprawnie złożyć wszystkie wnioski, w tym najważniejszy – wniosek o naprawienie szkody. W końcu adwokat będzie reprezentował Państwa w toku postępowania karnego, dbając o to, aby Państwa interesy były należycie zabezpieczone.

Jeśli są Państwo zainteresowanie poruszaną problematyką, odsyłam do wpisu Odpowiedzialność karna emitenta obligacji, gdzie jest ona szerszej poruszona. Jeżeli mają Państwo jednocześnie problem z niewykupieniem przez emitenta obligacji w terminie, zapraszam serdecznie na spotkanie w Kancelarii Adwokackiej w Krakowie lub Katowicach. Wspólnie przeanalizujemy Państwa sprawę i omówimy możliwe środki prawne, mając na uwadze zasadniczy cel – odzyskanie zainwestowanych środków.

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Adwokat dr Aleksandra Rychlewska-Hotel

Adwokat sprawy karne
dr Aleksandra Rychlewska-Hotel

Każdą sprawą zajmuje się osobiście. Przywiązując dużą wagę do szczegółów, zawsze dążę do maksymalnego zabezpieczenia interesów Klienta.

Kategorie
Najcześciej czytane
Bezpieczeństwo prawnokarne
Jak mogę Państwu pomóc?
Zakres pomocy prawnej różnić się będzie w zależności od Państwa roli w postępowaniu karnym: osoba oskarżona bądź pokrzywdzona. Odrębna oferta kierowana jest także do jednostek organizacyjnych, gdzie pomoc prawna ma zasadniczo charakter pozaprocesowy.
sprawy karne - osoba pokrzywdzona

Pokrzywdzony

sprawy karne - jednostka organizacyjna

Jednostka organizacyjna

Kontakt
Podane przez Państwa dane osobowe przetwarzane będą w celu i w zakresie niezbędnym do udzielenia odpowiedzi na przesłane zapytanie na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f RODO. Więcej informacji na temat przetwarzania Państwa danych osobowych zawarto w Polityce prywatności.